Przejdź na WP

Czosnek - właściwości, pochodzenie, skład, zalety

Większości osób czosnek pospolity kojarzy się z odstraszaniem wampirów i niezbyt przyjemnym zapachem. Mimo specyficznej woni warto jednak przełamać się i wprowadzić czosnek pospolity do swojego jadłospisu. Jest to bowiem warzywo o naprawdę ciekawych właściwościach. Znany jako „naturalny antybiotyk”, czosnek wpływa pozytywnie na libido i wzmacnia wytrzymałość sportowców. Dzięki zawartości przeciwutleniaczy czosnek pospolity jest ważnym elementem profilaktyki nowotworów. Jakie inne właściwości czosnku są godne uwagi?

Zobacz film: "Dietetyk o cudownych właściwościach czosnku"

spis treści

1. Czosnek - właściwości

O dezynfekujących właściwościach czosnku głoszono już dawno przed naszą erą. Wyryte tablice, odkryte na piramidzie w Gizeh liczą sobie 4500 lat. Wg nich, przy budowie niewolnicy otrzymywali czosnek pospolity, aby „mieli serce i odwagę” do pracy oraz by byli „strzeżeni przed chorobami”. W średniowieczu żniwiarze również wypijali miód pitny lub wino z czosnkiem.

Czosnek pospolity jest również podawany kogutom przed walkami. Uwielbiają go Arabowie (ponoć na pustyni chroni przed pragnieniem), a złośliwi twierdzą, że to dzięki czosnkowemu aromatowi matadorzy zabijają byki. To tylko nieliczne przykłady wiary w dobrodziejstwa płynące ze spożywania czosnku. Trudno więc nie przyjrzeć się mu bliżej i nie sprawdzić, ile w tym prawdy. Co mówi nauka?

Czosnek ma wszechstronne działanie, działa jako silny przeciwutleniacz (chroni organizm przed działaniem wolnych rodników). Pełni również funkcję naturalnego antybiotyku niszczącego bakterie chorobotwórcze, jak również wspomaga metabolizm tłuszczów. Chcąc uzyskać profilaktyczne działanie czosnku, należy spożywać codziennie 1–2 niewielkie ząbki.

2. Czosnek - pochodzenie

Czosnek pospolity należy do rodziny amarylkowatych i jest bardzo rozpowszechniony na świecie. Istnieje około 260 gatunków tej rośliny, w samej tylko Polsce – 16 (m.in. czosnek niedźwiedzi, zielony, wężowy, dziki), choć nasze uprawy to głównie czosnek pospolity – Allium sativum. Jego pobratyńcami są takie warzywa jak: cebula, szczypiorek, por, siedmiolatka, szalotka, które nie mają jednak takich jak czosnek właściwości. Rośnie on prawie we wszystkich strefach klimatycznych, choć ze względu na glebę upodobał sobie Hiszpanię, Turcję, Egipt czy Indie.

3. Czosnek - skład

Czosnek pospolity to w większości woda (60 proc.) oraz węglowodany (33 proc.). Ilość, jaką przeważnie zjadamy (ok. 5 g), dostarcza nam jedynie 7 kcal. W czosnku znajdziemy olejki eteryczne oraz lotne i organiczne związki siarkowe, czyli allinę i skordyninę A i B. Charakterystyczny zapach oraz zdrowotne właściwości czosnku pospolitego pojawiające się po zmiażdżeniu czosnku zawdzięczamy przejściu alliny w allicynę. Działanie allicyny jest ponoć na tyle silne, że wystarczają 3 minuty, by sok z czosnku zniszczył kolonię bakterii w warunkach in vitro.

W czosnku właściwości zdrowotne są obecne dzięki zawartości flawonoidów, witamin z grupy B, witaminy C, potasu, żelaza i magnezu, jednak ze względu na małe użycie w kuchni nie można nazwać go źródłem tychże witamin i składników mineralnych.

Czosnek - różne gatunki i ich właściwości
Czosnek - różne gatunki i ich właściwości [6 zdjęć]

Czosnek to znane, ale ze względu na nieprzyjemny ostry zapach, mało doceniane warzywo. Dziesiątki lat...

zobacz galerię

W czosnku znajdują się naturalne antyoksydanty, a czosnek ma właściwości przeciwzapalne oraz przeciwwirusowe. Czosnek pospolity działa jak antybiotyk. Ząbki czosnku zawierają duże stężenie siarki, flawonoidów oraz selenu. Wiele wskazuje na to, że siarczki selenu blokują uszkodzenia w DNA komórek i pobudzają naprawę uszkodzonego kwasu nukleinowego. Z kolei flawonoidy to związki roślinne o właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych.

Zawarte w czosnku właściwości zapobiegają uszkodzeniu komórek, walczą one z rakiem. Gdy czosnek pospolity jest rozdrobniony, wydziela się związek o nazwie allicyna. Ma on działanie antybiotykowe i przeciwgrzybicze. Jeśli chcesz skorzystać w optymalnym stopniu z właściwości czosnku, jedz go na surowo. Aby uniknąć nieprzyjemnego oddechu po spożyciu czosnku, rozważ spożywanie go w formie suplementów diety. Przygotuj się jednak na to, że zawartość allicyny może być dużo niższa niż ma to miejsce w przypadku surowego czosnku.

Przez lata ludzie próbowali pozbyć się nieprzyjemnego zapachu po spożyciu świeżego czosnku. Oto niektóre z licznych metod:

  • żucie zielonej natki pietruszki lub goździków (w ilości około dziesięciokrotnie większej niż czosnku),
  • zjedzenie łyżeczki miodu, jabłka, ziarnka palonej kawy,
  • popijanie jogurtem lub mlekiem,
  • popijanie czerwonym winem.

Wiemy już na pewno, jaka forma przygotowania czosnku jest najwłaściwsza, by wykorzystać dobroczynne właściwości allicyny. Należy zmiażdżyć ząbki czosnku i odstawić na ok. 10 minut. Po upływie tego czasu nastąpi odpowiedni wzrost stężenia allicyny i można wziąć się za jedzenie lub szybkie (najwyżej 5-minutowe) gotowanie czosnku. Natomiast długotrwała obróbka termiczna pozbawia czosnek właściwości bakteriobójczych, nie wstrzymując jednak działania antyutleniającego i grzybobójczego. Zalecane przez piśmiennictwo ilości to 4 gramy dla osoby dorosłej dziennie (1–2 ząbki czosnku).

4. Czosnek - zalety

Czosnek pospolity poprawia stan zdrowia poprzez obniżenie ciśnienia krwi i poziomu cholesterolu LDL. Nie należy jednak oczekiwać cudów. Analiza 29 badań klinicznych wykazała, że czosnek zmniejsza poziom cholesterolu tylko w stosunkowo niewielkim stopniu. Jego wpływ na ciśnienie krwi również jest ograniczony. Czosnek jest co prawda skuteczniejszy niż placebo, ale nie oznacza to, że działa jak leki na nadciśnienie. Czosnek pospolity ma działanie przeciwutleniające i zmniejsza ilość wolnych rodników.

Obniża poziom cukru we krwi. Czosnek koi bóle głowy i ułatwia zasypianie. Włączenie go do diety jest jednak dobrym posunięciem w profilaktyce chorób serca, infekcji, przeziębień i grypy. Nie należy przy tym przesadzać z jego ilością. W nadmiarze czosnek może wywołać problemy żołądkowe, ból głowy, uczucie zmęczenia oraz biegunkę. Ze względu na fakt, że czosnek rozrzedza krew, nie powinien być spożywany przez co najmniej siedem dni przed operacją. Warzywo to może wchodzić w interakcję w niektórymi lekami, dlatego nie każdy powinien je spożywać.

Czosnek jest ciekawym warzywem o licznych właściwościach prozdrowotnych. Warto włączyć go do swojej diety. Z pewnością wyjdzie to na zdrowie.

4.1. Czosnek - chroni przed zawałem i udarem

Czosnek wykazuje działanie przeciwzakrzepowe podobne do aspiryny. Zmniejsza lepkość krwi i powoduje rozkurcz naczyń krwionośnych, dzięki czemu krew może swobodniej krążyć. Zapobiega tym samym powstawaniu niebezpiecznych zakrzepów , które mogą przyczyniać się do powstawania zawału serca i udaru mózgu. Spożywanie czosnku pozwala też zmniejszyć zmiany miażdżycowe, przywraca też naczyniom krwionośnym elastyczność i usprawnia przepływ krwi.

4.2. Czosnek - na infekcje wirusowe

Czosnek dzięki obecności lotnych związków siarki i olejków eterycznych wykazuje skuteczne działanie zapobiegające infekcjom wirusowym układu oddechowego i pomaga w ich zwalczaniu. Czosnek jest szczególnie polecany w okresach wzmożonego zachorowania na infekcje wirusowe. Ciepłe mleko ze zmiażdżonym ząbkiem czosnku rozgrzewa, pomaga obniżać gorączkę, ułatwia odkrztuszanie i pomaga udrożnić drogi oddechowe.

4.3. Czosnek - na obniżenie ciśnienia

Czosnek nie tylko zapobiega powstawaniu zakrzepów, ale też dzięki swoim właściwościom hamuje enzym ACE, który jest odpowiedzialny za regulację ciśnienia krwi. Według wielu badań regularne jedzenie czosnku może przyczynić się do obniżenia ciśnienia o 10 proc., co powoduje zmniejszenie ryzyka wystąpienia zawału serca. Dotyczy to w szczególności osób ze stwierdzoną miażdżycą naczyń wieńcowych i tych, które przebyły już jeden zawał serca.

4.4. Czosnek - na trawienie

Czosnek znakomicie wpływa na procesy trawienne i pracę układu pokarmowego. Przyczynia się do wzmożonego wydzielania żółci, usprawnia pracę jelit i zapobiega powstawaniu nieprzyjemnych wzdęć.

4.5. Czosnek - zabija pasożyty

Czosnek ma również silne działanie bakteriobójcze, co przekłada się na jego skuteczność w zwalczaniu pasożytów układu pokarmowego - owsików, glisty ludzkiej i tasiemców. Żeby pozbyć się ich z organizmu należy codziennie przez kilka tygodni wypijać na czczo nalewkę z czosnku moczonego przez całą noc w szklance wody. Można również zjadać kilka ząbków surowego czosnku lub pić mleko z dodatkiem czosnku.

4.6. Czosnek - działanie bakteriobójcze

Bakteriobójcze działanie czosnku wykorzystywane jest nie tylko do pozbycia się pasożytów z układu pokarmowego. Substancje zawarte w czosnku hamują rozwój bakterii gronkowca złocistego, paciorkowca, pałeczek okrężnicy i otoczaków. To bakterie, które bardzo łatwo stają się odporne na działanie antybiotyków. Używanie czosnku nie narusza zdrowej flory bakteryjnej jelit.

4.7. Czosnek - działanie antynowotworowe

Antynowotworowe działanie czosnku wynika głównie z jego właściwości bakteriobójczych. Czosnek pomaga zwalczać bakterie Helicobacter pylori, które bytują w żołądku. To one są m.in. odpowiedzialne za powstawanie raka żołądka.

Czosnek jest też cennym źródłem przeciwutleniaczy, które wyłapują wolne rodniki, opóźniając tym samym procesy starzenia komórek, pobudzają układ immunologiczny do zwalczania komórek nowotworowych i hamują procesy karcinogenezy. Badania udowadniają, że regularne spożywanie czosnku może zmniejszać ryzyko zachorowania na raka żołądka, raka okrężnicy i raka jelita grubego.

4.8. Czosnek - dla młodej skóry

Czosnek nie tylko wpływa na nasz organizm od wewnątrz, ale jego działanie widoczne jest też na zewnątrz. Przeciwutleniacze opóźniają procesy starzenia się komórek, witaminy i minerały wzmacniają włosy i paznokcie, sprawiają też, że cera wydaje się bardziej promienna. Czosnek korzystnie wpływa na naczynka krwionośne i poprawia krążenie krwi, dzięki czemu zapobiega powstawaniu żylaków i pajączków na skórze. Woda, w której moczony był czosnek może być pomocna przy leczeniu wyprysków i zmian grzybiczych.

5. Czosnek - jak z nim postępować?

Właściwości zdrowotne mają świeże i zdrowe ząbki czosnku. Stare i długo przechowywane tracą swoje właściwości. Starą główkę czosnku można poznać po tym, że jej ząbki są wyschnięte i zapadnięte i mają nienaturalnie szary kolor.

Czosnek nie lubi też długotrwałej obróbki termicznej. Po kilku minutach traci swoje właściwości bakteriobójcze, zachowuje jednak te antyoksydacyjne i przeciwgrzybicze. Najlepiej obrać ząbek czosnku, przecisnąć go przez praskę lub posiekać i dodać do potrawy pod koniec gotowania.

6. Czosnek - przeciwwskazania

Ciężko jest przedawkować czosnek, ale faktem jest że nie każdy może sobie pozwolić na jego swobodne spożywanie. Nadmierne spożywanie czosnku nie jest polecane kobietom w ciąży, ponieważ może nieznacznie zmieniać smak mleka. Z czosnku powinny też zrezygnować osoby z nieżytem żołądka i jelit, a także te które zmagają się z niedociśnieniem - czosnek dodatkowo obniża ciśnienie. Rzadko zdarza się również, że czosnek może uczulać. Może też wchodzić w interakcje z lekami, szczególnie z tymi, które wpływają na krzepliwość krwi, dlatego przed połączeniem tych dwóch produktów należy przeczytać ulotkę leku.

7. Surowy czosnek - kalorie i wartości odżywcze

Kalorie i wartości odżywcze Zawartość
w 100 g
Zawartość
w 136 g (1 szklanka)
Wartość energetyczna 149 kcal 203 kcal
Białko 6,36 g 8,65 g
Węglowodany 33,1 g 45,0 g
Cukier 1,00 g 1,36 g
Błonnik 2,10 g 2,86 g
Tłuszcz 0,50 g 0,68 g
Tłuszcze nasycone 0,09 g 0,12 g
Tłuszcze jednonienasycone 0,01 g 0,02 g
Tłuszcze wielonienasycone 0,25 g 0,34 g
Cholesterol 0 mg 0 mg
Witamina C 31,2 mg 42,4 mg

8. Czosnek - przepisy

Czosnek niedźwiedzi ma te same właściwości co czosnek pospolity. Jednak to czosnek niedźwiedzi zawiera związki siarki, które mają pozytywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, pokarmowy oraz zwalczanie wirusów i bakterii. Aby wprowadzić do diety czosnek niedźwiedzi, można wypróbować różne przepisy z czosnkiem niedźwiedzim. W sieci można też znaleźć przepis na oliwę z czosnkiem niedźwiedzim. Warto również wypróbować przepis z czosnkiem niedźwiedzim na czosnkowe pesto.

Zobacz także:

Koniecznie należy również wypróbować przepisy na czosnek marynowany. Choć czosnek marynowany w occie traci część swoich właściwości, to warto go kupić, ponieważ świetnie urozmaici np. sałatki. Innym rozwiązaniem jest wykonanie czosnku marynowanego samodzielnie w domu. Przepisów na czosnek marynowany jest bardzo dużo. Dlatego warto testować różne przepisy z czosnkiem pospolitym, aby znaleźć swój idealny.

8.1. Nalewka czosnkowa

Do przygotowania nalewki potrzebujemy ok. 100 g czosnku i ½ litra czystej wódki. Ząbki czosnku obieramy, przekładamy do naczynia i lekko rozgniatamy. Zalewamy wódką, zakręcamy naczynie i odstawiamy na 10 dni w ciepłe miejsce. Co 2 dni lekko wstrząsamy butelką. Po tym czasie nalewkę przecedzamy do czystego naczynia. Przechowujemy w lodówce.

Stosowanie nalewki czosnkowej: dwa razy dziennie zażywamy 10-20 kropli nalewki rozcieńczonych w ¼ szklanki wody. Po miesiącu kuracji wskazana jest kilkutygodniowa przerwa.

Nalewka wpływa na obniżenie ciśnienia i stężenia cholesterolu we krwi. Działa też przeciwmiażdżycowo i łagodzi bóle reumatyczne.

8.2. Czosnek marynowany w ziołach

Ten aromatyczny czosnek świetnie sprawdzi się jako dodatek do sałatek i dań z grilla. Do jego przygotowania potrzebujemy kilku główek czosnku, oliwy z oliwek, papryczki chilli, suszonych ziół prowansalskich, rozmarynu, tymianku i ziaren kolorowego pieprzu.

Ząbki czosnku obieramy i ciasno umieszczamy w wyparzonych słoiczkach. Papryczkę dzielimy na mniejsze części i przekładamy do słoiczków z czosnkiem. Do każdego słoiczka dodajemy łyżeczkę ziół prowansalskich, tymianku i rozmarynu oraz kilka ziarenek kolorowego pieprzu. Tak przygotowany czosnek zalewamy oliwą. Słoiki szczelnie zakręcamy i pasteryzujemy przez ok. 20 minut, a następnie odstawiamy do wystudzenia i przenosimy w ciemne i chłodne miejsce.

Czosnek - właściwości, pochodzenie, skład, zalety
Czosnek - właściwości, pochodzenie, skład, zalety (Shutterstock)

Produkty o podobnej zawartości kalorii w 100 g

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy