Trwa ładowanie...
Przeczytaj raport abcZdrowie
Temat miesiąca: Alkohol

Rdzeń kręgowy - budowa, funkcje, choroby kręgosłupa

Rdzeń kręgowy należy do najważniejszych narządów w naszym organizmie. Jest częścią ośrodkowego układu nerwowego, przewodzącą bodźce między mózgowiem a układem obwodowym. Rdzeń kręgowy umiejscowiony jest w kanale kręgowym – kanał kręgowy stanowi dla niego ochronę i barierę przed czynnikami zewnętrznymi. Aby zobrazować działanie tego narządu, często używa się metafory autostrady, gdyż dzięki niemu mózg może wysyłać sygnały do pozostałych części organizmu. Jakie są przyczyny urazów rdzenia kręgowego? Co jeszcze powinniśmy wiedzieć na temat tej części ośrodkowego układu nerwowego?

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Egzoszkielet i egzorehabilitacja"

spis treści

1. Jak zbudowany jest rdzeń kręgowy?

Rdzeń kręgowy usytuowany jest w kanale kręgowym kręgosłupa pomiędzy otworem potylicznym a pierwszym otworem lędźwiowym. Biegnie niemal przez cały kanał kręgowy w środku kręgosłupa. Jego średnica waha się w graniach 8-14 mm, zaś długość wynosi 40-45 cm. Zbudowany jest z dwóch substancji: białej oraz szarej, która znajduje się wewnątrz i jest ułożona w charakterystycznym kształcie litery „H”. Można go sobie wyobrazić jako biały sznur biegnący wewnątrz kręgów kręgosłupa. Szczególną rolę w budowie rdzenia pełni istota szara, składająca się z neuronów, i istoty białej, która jest ułożona w drogi nerwowe: przednie, boczne i tylne.

Dolna część rdzenia kręgowego zakończona jest charakterystycznym stożkiem (znajdującym się na wysokości 1-2 kręgu lędźwiowego), który przechodzi w tzw. nić końcową (będącą ostatnią częścią rdzenia kręgowego). Górna część zakończona jest tzw. rdzeniem przedłużonym, który stanowi dolną część mózgowia.

Od rdzenia kręgowego odchodzi 31 par nerwów rdzeniowych (8 szyjnych, 12 piersiowych, 5 lędźwiowych, 5 krzyżowych i 1 guziczny). Każda grupa unerwia inne partie ciała, na przykład nerwy wychodzące z odcinka piersiowego unerwiają tułów. W odcinku lędźwiowym jest 5 nerwów rdzeniowych, których gałęzie przednie tworzą splot lędźwiowy, od którego odchodzą nerwy zaopatrujące dolną część ściany brzucha i częściowo kończynę dolną. Najgrubszy nerw w organizmie ludzkim stanowi nerw kulszowy, znajdujący się w obrębie dołu podkolanowego. Nerw kulszowy jest nerwem mieszanym. Dzieli się go na nerw piszczelowy oraz nerw strzałkowy wspólny.

Do rdzenia kręgowego wchodzą korzonki tylne (czuciowe), a wychodzą korzonki przednie (ruchowe). Korzonki tylne przewodzą impulsy z receptorów, m.in. bólowych, do ośrodków czuciowych mózgu, natomiast korzonki przednie działają w przeciwnym kierunku: przewodzą impulsy z mózgu na obwód. Gdy te dwie grupy korzonków łączą się, tworzą obwodowy układ nerwowy.

Podobnie jak mózg, rdzeń kręgowy jest otoczony trzema oponami: twardą, pajęczówką i miękką. W celach ochronnych rdzeń otaczają opony mózgowo-rdzeniowe, między nimi zaś znajduje się płyn mózgowo-rdzeniowy. Parzyste nerwy rdzeniowe w kanale kręgowym tworzą strukturę nazywaną ogonem końskim.

2. Funkcje rdzenia kręgowego

Zasadnicza funkcja rdzenia kręgowego to koordynacja funkcji ruchowych i czuciowych organizmu. To on zajmuje się regulowaniem wszystkich ruchów naszych mięśni. Dzięki rdzeniowi kręgowemu impulsy są przerodzone z mózgu i do mózgu. Dzięki niemu możemy czuć dotknięcie czyjejś ręki, zawdzięczamy mu możliwość oddychania, jedzenia. W rdzeniu kręgowym biegną drogi czucia głębokiego, temperatury. Ważna funkcja rdzenia powoduje, że powinien on być przedmiotem naszej troski.

Rdzeń kręgowy jako część ośrodkowego układu nerwowego przewodzi impulsy nerwowe z mózgu do ciała i w przeciwnym kierunku. Bez niego nie bylibyśmy w stanie pobierać tlenu z otoczenia, spożywać pokarmów, dbierać przyjemnych i negatywnych wrażeń z otoczenia. Ta część umożliwia nam prawidłowe funkcjonowanie.

3. Rdzeń kręgowy a choroby kręgosłupa

Ze względu na swoją delikatną budowę i newralgiczną funkcję, jaką spełnia w organizmie człowieka, rdzeń kręgowy musi być szczególnie chroniony. Funkcję ochronną rdzenia kręgowego spełnia odpowiednia budowa kręgosłupa.

Kręgosłup zbudowany jest z kręgów, które są zróżnicowane w swojej budowie na poszczególnych odcinkach. Pośrodku kręgu znajduje się otwór, w którym biegnie rdzeń kręgowy. Jednocześnie kanał kręgowy stanowi element ochronny. W wyniku jego ruchomości, również i rdzeń kręgowy ulega drobnym przemieszczeniom.

Amortyzację zapewniają mu płyn mózgowo-rdzeniowy i trzy opony. Jednakże w wyniku zwyrodnień kręgosłupa może dochodzić do uciskania nerwów rdzenia kręgowego, a w efekcie silnego bólu kręgosłupa. Ponadto ucisk na rdzeń kręgowy może objawiać się jako parestezje, zaburzenia przewodnictwa temperatury, zaburzenia czucia głębokiego i powierzchownego.

Zwykły ból pleców nie oznacza jeszcze poważnego schorzenia i nie jest konieczna wizyta u lekarza, jeśli trwa on przez krótki okres. Jednakże jeśli ból kręgosłupa będzie się nasilał i występował z dużą częstotliwością, musimy udać się do specjalisty. Może okazać się, że doszło do wytarcia mazi stawowej, spłaszczenia dysku lub pojawienia się chrzęstnego narośla. Wszystko to powoduje, że kości ocierają się o siebie, uciskają nerwy i powodują ostry ból.

4. Uszkodzenie rdzenia kręgowego

Uszkodzenie rdzenia kręgowego spowodowane jest przerwaniem, stłuczeniem lub wstrząśnięciem tej części ośrodkowego układu nerwowego. Uszkodzenia rdzenia kręgowego dzieli się na całkowite lub częściowe. Naruszenie tej części ciała powoduje tymczasowe lub trwałe zmiany w funkcjonowaniu rdzenia.

4.1. Przyczyny uszkodzenia rdzenia kręgowego

Do całkowitego lub częściowego uszkodzenia rdzenia kręgowego może dojść wskutek wypadku komunikacyjnego, samochodowego lub upadku z dużej wysokości. Uszkodzenie tego obszaru może nastąpić również wskutek bezmyślnego skoku do wody na tzw. główkę. Pływanie w różnorodnych zbiornikach wodnych połączone ze skakaniem na głowę to element zabawy, która może mieć tragiczne skutki. Statystyki pokazują, że Polacy decydują się na tego typu czynności również po alkoholu lub narkotykach. Do naruszenia i całkowitego uszkodzenia rdzenia może dojść właśnie podczas uderzenia głową o dno zbiornika wodnego.

Wśród innych przyczyn uszkodzenia tej części ośrodkowego układu nerwowego wyróżnić należy również:

  • złamanie kręgów na skutek choroby np. osteoporozy,
  • niedokrwienie tkanek znajdujących się w obrębie rdzenia kręgowego,
  • nowotwór w obrębie rdzenia kręgowego,
  • chorobę zapalną rdzenia kręgowego,
  • uraz spowodowany punkcją lędźwiową,
  • uraz spowodowany w trakcie zabiegu chirurgicznego.

Najczęściej ofiarami uszkodzenia rdzenia kręgowego padają młode osoby. Jednak do tego typu urazu może dojść także u osób starszych. W przypadku osób dojrzałych przyczyną uszkodzenia jest wypadnięcie dysku.

4.2. Objawy uszkodzenia rdzenia kręgowego

Objawy uszkodzenia rdzenia kręgowego zależne są od poziomu uszkodzenia, a także od od tego, czy uszkodzenie objęło cały rdzeń kręgowy (uszkodzenie całkowite) czy dotyczy tylko jego odcinka (uszkodzenie częściowe).

W wielu przypadkach pacjent zmaga się z tzw. wstrząsem rdzeniowym, który występuje natychmiast po uszkodzeniu tej części. Zniesione zostają funkcje ruchowe, czuciowe, a także autonomiczne. Wśród objawów wstrząsu rdzeniowego specjaliści wymieniają: brak czucia poniżej poziomu uszkodzenia, brak kontroli zwieraczy, nieodczuwanie dotyku drugiej osoby, niedoczuwanie odruchów ścięgnistych, priapizm, wiotkie porażenie mięśni poniżej poziomu uszkodzenia. Przebieg wstrząsu rdzeniowego jest najcięższy, gdy znajduje się powyżej TH6 - w obrębie odcinka szyjnego. Im wyżej zlokalizowany jest uraz, tym poważniejsze są jego skutki.

Jeżeli do uszkodzenia rdzenia kręgowego doszło w obrębie nerwów odpowiedzialnych za pracę jelit (grubego i cienkiego), objawem może być m.in. problem z oddawaniem moczu. Jeżeli uszkodzenie objęło część szyjną, skutkiem będą zaburzenia oddychania i paraliż kończyn (niedowład jest zazwyczaj bardziej nasilony w kończynach górnych).

Niedowłady kończyn, parestezje kończyn dolnych i górnych, mrowienia, drętwienia, zaburzenia przewodnictwa powinny mobilizować nas do wizyty u lekarza. Badanie radiologiczne (RTG), tomografia komputerowa, ewentualnie rezonans magnetyczny mogą ułatwić lekarzowi postawienie odpowiedniej diagnozy.

W rozpoznaniu uszkodzonego rdzenia kręgowego pomocne jest również wykonanie badania neurologicznego. Leczenie uszkodzeń rdzenia kręgowego obejmuje terapię neurochirurgiczną, farmakologiczną (przyjmowanie leków przeciwzapalnych i zmniejszających obrzęk) i rehabilitację.

Uszkodzenie części ośrodkowego układu nerwowego może powodować poważne komplikacje takie jak zaburzenia czucia, zakrzepicę, paraliżu, niemożności poruszania się.

Jeżeli w wyniku urazu doszło do paraliżu, to jego konsekwencją może być zanik objętych niedowładem mięśni. Ze względu na okresowe unieruchomienie osoby poszkodowanej, a więc brak ruchu, może dojść do zaburzeń przemiany materii i do odwapnienia kości.

Nie czekaj na wizytę u lekarza. Skorzystaj z konsultacji u specjalistów z całej Polski już dziś na abcZdrowie Znajdź lekarza.

Następny artykuł: Choroby serca
Polecane dla Ciebie
Komentarze
Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Pomocni lekarze
    Szukaj innego lekarza