Trwa ładowanie...

Padaczka - rodzaje, przyczyny, leczenie, rokowanie

Padaczka, czyli epilepsja, to zaburzenie neurologiczne, które może stanowić zagrożenie życia pacjenta. Odpowiednio szybko podjęte leczenie daje szanse na normalne funkcjonowanie, a czasem nawet powrót do pełnego zdrowia. Padaczka może być wywołana zaburzeniami neurologicznymi lub nie mieć żadnej medycznej przyczyny. Zobacz, jak sobie z nią radzić i czym ją leczyć.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Dlaczego warto robić screening?"

spis treści

1. Czym jest padaczka

Padaczka, inaczej nazywana epilepsją, to określenie grupy różnych zaburzeń o charakterze neurologicznym, które mogą objawiać się napadami padaczkowymi. Napady tego typu są wynikiem przejściowych zaburzeń w funkcjonowaniu mózgu. W komórkach nerwowych dochodzi wówczas do samoczynnych, bardzo gwałtownych wyładowań bioelektrycznych, odpowiedzialnych za pojawianie się napadów padaczkowych.

Objawy padaczki, które można zaobserwować w trakcie ataku, to: kilkusekundowa utrata świadomości lub zachowanie świadomości, dłuższe napady z utratą przytomności i drgawkami. Padaczka występuje u wielu osób. Pierwsza pomoc powinna zostać udzielona jak najszybciej.

1.1. Rodzaje padaczki

Padaczki można podzielić w zależności od rodzaju napadów występujących u chorego, w związku z tym wyróżnia się:

  • Padaczki uogólnione: pierwotne, wtórne lub nieokreślone
  • Padaczki częściowe.
  • Padaczki niesklasyfikowane.

Napady częściowe dotyczą ograniczonego obszaru kory mózgowej, a w tych atakach padaczki objawy zależą od lokalizacji ogniska padaczkowego. Spowodowane przez padaczkę objawy to: ograniczenie do odpowiedniego obszaru ciała drgawek klonicznych, skurczów tonicznych, drętwień, mrowień, zaburzeń wegetatywnych, a także doznań psychicznych czy zmysłowych (słuchowych, węchowych, wzrokowych). W czasie napadu świadomość może być zachowana lub też zaburzona. Niekiedy napad częściowy prowadzi do wtórnego uogólnienia napadu.

ROZWIĄŻ TEST

ROZWIĄŻ TEST

Padaczka to poważna choroba. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie choroby. Jeśli podejrzewasz, że możesz cierpieć na padaczkę, rozwiąż test.

Napady pierwotnie uogólnione dotyczą głębszych struktur mózgu z pobudzeniem rozprzestrzeniającym się od początku na całą korę obu półkul mózgu. Najczęściej w pierwotnej padaczce objawy to drgawki (napady toniczno-kloniczne – określane jako grand mal), rozpoczynające się uogólnionym skurczem tonicznym mięśni, obejmującym także przeponę oraz mięśnie krtani, ze szczękościskiem (należy zawsze zabezpieczyć język i wargi), bezdechem, zasinieniem, pianą w ustach, po czym następuje faza kloniczna z drgawkami głowy, kończyn i tułowia (niebezpieczeństwo urazów).

1.2. Przebieg padaczki u dorosłych i dzieci

Podczas napadu często dochodzi do mimowolnego oddania moczu. U dzieci napady pierwotnie uogólnione mogą przebiegać pod postacią napadów nieświadomości (tzw. petit mal) polegających na chwilowym wyłączeniu świadomości, sprawiającym na otoczeniu wrażenie nieobecności. Pierwotnie uogólnione napady mogą pojawiać się znienacka lub też być poprzedzone złym lub „innym” samopoczuciem.

Najczęściej spotykanym rodzajem padaczki u dorosłych jest padaczka skroniowa. Padaczkę skroniową należy zaliczyć do grupy padaczek ogniskowych. Napady padaczki skroniowej mogą się zaczynać już w późnym dzieciństwie. Objawami padaczki skroniowej jest bezruch, np. mlaskanie i stopniowa utrata przytomności.

Padaczka u dzieci jest chorobą centralnego układu nerwowego. W przypadku padaczki u dzieci jeden lub nawet kilka ataków nie świadczą o padaczce. Niestety dzieci z padaczką doświadczają dużo napadów przez długi czas. Należy podkreślić jednak, że padaczka nie wpływa na inteligencję dziecka. U większości dzieci padaczka ma charakter idiopatyczny.

2. Padaczka a inne choroby

Padaczkę pomimo dość typowych objawów należy zróżnicować z wieloma chorobami. Charakteryzujące padaczkę drgawki i utrata przytomności może występować w wielu przypadkach:

  • zaburzenia sercowo-naczyniowe, omdlenia wazowagalne, zaburzenia rytmu, wady zastawkowe, przejściowe napady niedokrwienne,
  • zespół podkradania tętnicy podobojczykowej,
  • przemijająca globalna amnezja,
  • migrena,
  • choroba Ménière'a,
  • zaburzenia toksyczne,
  • mioklonie przysenne,
  • zaburzenia metaboliczne: hipoglikemia, tężyczka,
  • narkolepsja, mary nocne,
  • zespoły nadmiernej lepkości krwi,
  • napady zatrzymania oddechu, hiperwentylacja,
  • napady paniki,
  • zaburzenia ruchowe: pląsawica, tiki,
  • napady rzekomopadaczkowe.

3. Stan padaczkowy

Stan padaczkowy definiuje się jako sytuację, w której napady trwają co najmniej 30 minut, bez powrotu świadomości pomiędzy nimi. Do stanu padaczkowego może usposabiać nagłe odstawienie leku, zmiana jednego leku przeciwpadaczkowego na inny, infekcja, nadużycie alkoholu lub też innej substancji. Padaczka alkoholowa pojawia się po ok. 2-3 dniach od wypicia dużej ilości alkoholu. Choć napady padaczki alkoholowej wyglądają jak te wywołane przez normalną epilepsję, to jednak przyczyną padaczki alkoholowej nie są zaburzenia w biochemii mózgu, a odstawienie alkoholu.

Leczenie stanu padaczkowego powinno być rozpoczęte natychmiast, najlepiej w warunkach oddziału intensywnej opieki medycznej. Kluczowym lekiem na padaczkę jeszcze przed leczeniem szpitalnym może być diazepam w postaci innej niż doustna (ryzyko zadławienia). Najlepszym rozwiązaniem jest tzw. tubka doodbytnicza, która umożliwia szybkie i bezpieczne podanie, a następnie szybkie działanie.

4. Przyczyny padaczki

Biorąc pod uwagę przyczyny padaczki, dzieli się je na: padaczki objawowe o znanej przyczynie, padaczki idiopatyczne o nieznanej etiologii (być może z predyspozycją genetyczną) oraz padaczki skrytopochodne, o prawdopodobnej, ale nieustalonej przyczynie. Wyróżnia się dwie podstawowe przyczyny padaczki:

  • uszkodzenie mózgu,
  • uwarunkowane genetycznie zmiany dotyczące neuroprzekaźników, ich receptorów oraz kanałów jonowych i metabotropowych.

Obecnie dominuje pogląd, że w czasie padaczki przyczyną powstania ogniska padaczkowego jest zaburzenie równowagi między układem pobudzającym i hamującym w mózgu. W procesach hamowania istotną rolę odgrywa kwas gamma-aminomasłowy oraz receptory dla tego kwasu GABA-A i GABA-B. W procesach pobudzania zasadniczą rolę odgrywa kwas glutaminowy, regulujący przepływ wapnia do neuronu przy udziale receptora NMDA oraz oddziałujący na kanały sodowe poprzez receptor AMPA. W padaczce funkcje wymienionych przekaźników zostają zaburzone na skutek procesów chorobowych lub genetycznie. Oceniając genetyczne przyczyny padaczki, przyjmuje się, że w sytuacji, gdy matka jest leczona z powodu padaczki, ryzyko zachorowania dziecka wynosi 8%, gdy ojciec – 4%, natomiast jeśli na padaczkę chorują obydwoje rodziców – 25%. Jeśli na padaczkę cierpi ktoś z rodzeństwa, ryzyko zachorowania wynosi 2-8%.

Padaczka jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych. Prawdopodobieństwo wystąpienia co najmniej jednego napadu padaczkowego do 80. roku życia wynosi około 10%. Wskaźnik rozpowszechnienia padaczki szacuje się na 1%, co oznacza, że w Polsce choruje na tę chorobę około 400 000 osób. Na całym świecie z padaczką zmaga się około 50 milionów ludzi. Zapadalność na padaczkę różni się w zależności od wieku i jest najwyższa we wczesnym dzieciństwie, obniża się u młodych dorosłych, a następnie ponownie wzrasta w podeszłym wieku.

4.1. Padaczka idiopatyczna

Często zdarza się, że padaczka nie ma żadnej przyczyny, którą można wyjaśnić medycznie. Wówczas mówi się o padaczce idiopatycznej. W tej sytuacji leczenie opiera się na podawaniu choremu leków przeciwpadaczkowych. Jeśli przyczyna jest niemożliwa do usunięcia, należy do końca życia monitorować stan pacjenta i podawać odpowiednie leki.

5. Leczenie padaczki

Odpowiednie leczenie padaczki opiera się przede wszystkim na dobrej współpracy chorego z lekarzem. Podstawą rozpoznania padaczki jest dokładny wywiad. W rozpoznaniu padaczki stosuje się również dodatkowe badanie EEG, tzw. elektroencefalografie. Jest to ważny element rozpoznania padaczki, który sprawdza się w każdym przypadku, gdy podejrzewa się padaczkę. Z kolei np. tomografia lub rezonans magnetyczny ułatwiają określenie przyczyny i miejsca zmian, co sprawia, że rozpoznanie pozwala na dobranie odpowiedniej formy leczenia.

Leki padaczkowe wymagają długotrwałego regularnego stosowania, ostrożnego zmieniania oraz kontroli dawki. Czasami konieczne jest oznaczanie stężenia leku, aby ocenić, czy uzyskuje się stężenie terapeutyczne. Lekami o poznanej skuteczności i dobrym poziomie bezpieczeństwa są: kwas walproinowy, karbamazepina, fenytoina.

Kwas walproinowy to lek o właściwościach przeciwdrgawkowych. Jest związkiem, z którego wywodzi się szereg leków zwanych walproinianami, stosowanych w leczeniu padaczki i choroby afektywnej dwubiegunowej:

  • amid kwasu walproinowego,
  • sól sodowa kwasu walproinowego,
  • sól wapniowa kwasu walproinowego,
  • sól magnezowa kwasu walproinowego.

Działanie kwasu walproinowego jest złożone i nie do końca poznane. Wiadomo, że powoduje wzrost stężenia GABA przez zahamowanie jego rozkładu (dekarboksylacji) oraz wychwytu zwrotnego. Zwiększa również produkcję GABA przez stymulowanie enzymów niezbędnych do jego biosyntezy. Poza tym modyfikuje przekaźnictwo nerwowe poprzez blokowanie kanałów wapniowych i sodowych w neuronie. W ten sposób zmniejsza się pobudliwość komórek nerwowych i zahamowane jest ich nadmierne pobudzenie. Najczęściej podawany jest drogą doustną ze względu na dobre wchłanianie, jednakże może być też podany dożylnie. Maksymalne stężenie w surowicy krwi osiąga po 1-4 godzinach od podania. Podczas stosowania należy wiedzieć, że pokarm zwalnia wchłanianie. Walproinian znajduje zastosowanie głównie w leczeniu różnych postaci padaczki. Jest lekiem z wyboru w leczeniu padaczki uogólnionej idiopatycznej. Oprócz tego ma zastosowanie w takich padaczkach jak:

  • padaczka z napadami grand mal,
  • napady nieświadomości,
  • młodzieńcza padaczka miokloniczna.

Pochodne kwasu walproinowego, zwłaszcza amid tego kwasu, znajdują również dość duże zastosowanie w psychiatrii jako leki o działaniu normotymicznym (tzw. stabilizujące nastrój). Stosowane są w leczeniu zaburzeń afektywnych, pomocniczo w zaburzeniach typu borderline, charakteropatiach i innych schorzeniach. Warto pamiętać o działaniach niepożądanych mogących pojawić się podczas stosowania leku, najczęściej są to:

Walproinian wywiera szereg interakcji: zwalnia metabolizm fenobarbitalu, zwiększa ryzyko kumulacji i zatrucia. Wypiera z połączeń z białkami fenytoinę, przyspieszając dodatkowo jej metabolizm (brak zmian stężenia wolnej frakcji leku). Warto wiedzieć, że ten lek nie wpływa na metabolizm doustnych środków antykoncepcyjnych, za to wzmaga działanie leków przeciwdepresyjnych, neuroleptyków, inhibitorów MAO i alkoholu. Oprócz tego stężenie kwasu walproinowego we krwi jest zwiększane przez wiele leków takich jak: bupropion, diazepam, fluoksetyna, kwas acetylosalicylowy, felbamat, cymetydyna, erytromycyna. Natomiast leki takie jak: chlorpromazyna, fenytoina, haloperidol, karbamazepina, meflochina zmniejszają stężenie kwasu walproinowego i jego pochodnych we krwi. Wszystkie kobiety chore na padaczkę i planujące ciążę powinny wiedzieć, że stosowanie kwasu walproinowego i walproinianów w ciąży może doprowadzić do ciężkiego zespołu wad, i opisano go jako płodowy zespół walproinianowy.

Karbamazepina jest lekiem psychotropowym, przeciwdrgawkowym i stabilizującym nastrój (normotymikiem). Stosowany jest w wielu rodzajach padaczki: napadach częściowo złożonych (psychoruchowych, skroniowych); napadach uogólnionych toniczno-klonicznych (grand mal); napadach mieszanych, neuralgii nerwu trójdzielnego i językowo-gardłowego oraz w profilaktyce zaburzeń afektywnych dwubiegunowych u pacjentów niereagujących na leczenie preparatami litu. Podczas jej stosowania należy pamiętać o możliwych działaniach niepożądanych, z których najpoważniejszymi są: zaburzenia układu krwiotwórczego, kardiotoksyczność (zaburzenia rytmu serca, zaostrzenie niewydolności serca), zwiększone wydzielanie porfiryn oraz poważne reakcje alergiczne skóry. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi są natomiast: zawroty głowy, zmniejszenie liczby białych i czerwonych krwinek, zmęczenie, zaburzenia równowagi, ospałość, brak apetytu, wymioty, biegunka, zaparcie, wysypka, przejściowe zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia akomodacji oka, podwójne widzenie oraz suchość błon jamy ustnej.

Fenytoina jest lekiem o działaniu przeciwdrgawkowym i przeciwarytmicznym. Mechanizm działania polega na blokowaniu kanałów sodowych, co powoduje hamowanie potencjału czynnościowego komórki i brak depolaryzacji. Fenytoina stabilizuje błonę komórkową neuronów i podwyższa próg drgawkowy. Fenytoina stosowana jest również w kardiologii jako lek antyarytmiczny. W padaczce stosuje się ją głównie w przerywaniu stanu padaczkowego oraz napadach toniczno-klonicznych i napadach częściowych, zwłaszcza prostych. Do najczęstszych działań niepożądanych należą: zaburzenia rytmu serca, nudności, wymioty, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zawroty głowy, bóle głowy, zaburzenia widzenia, napady drgawkowe (po przedawkowaniu), przerost dziąseł, wysypki skórne, zapalenie mieszków włosowych, nadmierny porost włosów, wypadanie włosów. Kobiety planujące ciążę powinny zmienić lek na inny, gdyż fenytoina nie może być stosowana w czasie ciąży i karmienia.

Od niedawna dostępne są nowe leki (które uważane są za bezpieczniejsze): lamotrygina, topiramat, tiagabina, gabapentyna, wigabatryna i lewetiracetam. O wyborze leku zawsze powinien decydować lekarz, kierując się typem padaczki i profilem skuteczności leku.

6. Rokowanie w padaczce

Rokowanie w padaczce zależy od rodzaju i częstości napadów, zespołu padaczkowego i stopnia uszkodzenia mózgu. Wiele padaczek idiopatycznych ma dobre rokowanie. Przykładem padaczek o złym rokowaniu są zespoły Westa i Lennoxa-Gastauta. Generalnie, chory na padaczkę powinien przyjmować leki ciągle, a próbę ich odstawienia może podjąć lekarz po dwuletnim okresie wolnym od napadów. Zarówno rokowanie, jak i przebieg znacznie się pogarsza w przypadku napadów lekoopornych. Pomimo wielu problemów, chorzy z padaczką, którzy regularnie przyjmują leki mogą uczestniczyć w życiu społecznym oraz cieszyć się życiem.

7. Padaczka alkoholowa

Padaczka alkoholowa dotyczy osób uzależnionych od alkoholu. To przejaw zespołu abstynencyjnego, czyli skutek znacznego ograniczenia ilości spożywanego alkoholu albo okresowego całkowitego zaprzestania picia. Padaczka alkoholowa pojawia się zwykle w okresie od 48. do 72. godzin od spadku ilości alkoholu we krwi, chociaż może pojawić się nawet u tygodniowych abstynentów.

Objawia się w postaci uogólnionych napadów drgawkowych, przypominających „zwykłą” epilepsję. Padaczka alkoholowa nie jest jednak padaczką sensu stricte, gdyż nie wynika z zaburzeń w biochemii mózgu, ale z odstawienia alkoholu.

Zasadniczą przyczyną padaczki alkoholowej jest odstawienie lub znaczne ograniczenie spożywanych przez alkoholików ilości „napojów wyskokowych”. Można powiedzieć, że padaczka alkoholowa to niejako silnie manifestujące się objawy zespołu abstynencyjnego. Dodatkowo do napadów drgawkowych dochodzi w wyniku następujących powikłań choroby alkoholowej:

  • wskutek nagłego spadku alkoholu i metabolitów alkoholowych we krwi;
  • wskutek zaburzeń w gospodarce elektrolitami – spadek jonów wapnia i magnezu;
  • wskutek zaburzeń w zakresie neuroprzekaźnictwa – spadek hamującego kwasu gamma-aminomasłowego (GABA);
  • wskutek nadmiernego nawodnienia mózgu;
  • wskutek atroficznych zmian neurologicznych w mózgu, spowodowanych alkoholem i jego metabolitami;
  • wskutek braku odpowiedniej ilości snu.

Zazwyczaj przed napadami drgawkowymi nie obserwuje się żadnych symptomów zwiastujących napad, a badania EEG nie potwierdzają zmian neurologicznych charakterystycznych dla zwykłych zaburzeń epileptycznych. Zazwyczaj są to uogólnione duże napady drgawkowe.

W większości przypadków nie poprzedza ich aura obecna często w odniesieniu do innych napadów padaczkowych. W przeszłości określano abstynencyjne napady drgawkowe mianem padaczki alkoholowej, jednak nie jest to do końca właściwe określenie.

Do charakterystycznych objawów należą cechy alkoholowego zespołu abstynencyjnego:

Objawy padaczki alkoholowej ustępują samoistnie w przeciągu tygodnia pod warunkiem, że osoba uzależniona od alkoholu zaprzestanie całkowicie picia lub drastycznie zmniejszy ilość wypijanych trunków. Szacuje się, że padaczka alkoholowa występuje u około co czwartego alkoholika z zaawansowaną chorobą alkoholową oraz że może przyczyniać się do rozwoju późnej epilepsji. Późna padaczka powstaje również u alkoholików wskutek uszkodzeń mózgu spowodowanych alkoholem oraz urazów czaszki, jakich się nabawili pod wpływem upojenia alkoholowego.

Padaczka alkoholowa nie ma charakteru dziedzicznego. Wystąpienie napadu drgawkowego po zakończeniu ciągu alkoholowego usposabia jednak do wystąpienia kolejnych napadów w podobnych okolicznościach w przyszłości.

7.1. Jak leczyć padaczkę alkoholową

W przypadku napadów drgawkowych na początku należy pamiętać o udzieleniu pierwszej pomocy choremu – zabezpieczyć głowę przed urazami, udrożnić jamę gardłową. Warto zmierzyć czas trwania padaczki alkoholowej, a następnie zgłosić się do profesjonalnej opieki medycznej. Pogotowie ratunkowe najczęściej nie przewozi chorych do szpitala, gdyż nie hospitalizuje się pacjentów z padaczką alkoholową. Chory przede wszystkim wymaga wsparcia w walce z nałogiem alkoholowym.

Leczenie padaczki alkoholowej polega na odtruciu ustroju z toksyn i metabolitów alkoholowych oraz przywróceniu równowagi elektrolitowej. Czasami podejmuje się decyzję o podaniu leków przeciwdrgawkowych i przeciwpadaczkowych, ale nie są one tak skuteczne, jak w innych rodzajach epilepsji, a ponadto wiążą się z ryzykiem rozwoju kolejnego uzależnienia – lekomanii, szczególnie w przypadku przyjmowania pochodnych barbituranów albo benzodiazepin.

Pomimo podobnego do padaczki wyglądu napadu drgawkowego, stany te mają z padaczką niewiele wspólnego. Inna jest ich przyczyna i inne jest długoterminowe postępowanie medyczne, co jednak istotniejsze – abstynencyjne napady drgawkowe przy utrzymaniu abstynencji przemijają i nie występują ponownie.

Następny artykuł: Padaczka alkoholowa

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.