Trwa ładowanie...

Hemoglobina - definicja, badanie i normy. Za wysoka lub za niska hemoglobina

Krew ma czerwony kolor dzięki hemoglobinie. To ona odpowiada między innymi za przenoszenie tlenu w ludzkim ciele. Hemoglobina ma ogromne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Szkodliwy jest zawrówno jej nadmiar, jak i niedobór. Poziom hemoglobiny jest jednym z wyników otrzymywanych po wykonaniu podstawowego badania krwi - morfologii.

Zobacz film: "Badania krwi - hemoglobina"

spis treści

1. Co to jest hemoglobina

Hemoglobina (Hb lub HGB) to czerwony barwnik krwi, a dokładniej białko zawarte w erytrocytach (krwinkach czerwonych). Jego zasadniczą funkcją jest przenoszenie tlenu z płuc do tkanek organizmu. Poziom hemoglobiny sprawdza się podczas morfologii. Prawidłowy wynik hemoglobiny u osoby dorosłej powinien oscylować pomiędzy: 11,0 - 17,5 g/dl. Pamiętac jednak należy, że ilość hemoglobiny we krwii zależna jest od wieku i płci.

U kobiet jest mniejsza, ze względu na comiesięczną utratę pewnych ilości krwi podczas krwawienia miesiączkowego. Czasami oznaczany jest także poziom hemoglobiny glikowanej.

Krwinek czerwonych jest najwięcej, stąd krew przyjmuje barwę czerwoną – jest to kolor krwi utlenionej (tętniczej).

Co wpływa na glikemię?
Co wpływa na glikemię?

Takie dolegliwości jak: hamowanie wytwarzania glukozy w wątrobie i obwodowego wychwytu glukozy czy zaburzenia...

zobacz galerię

Po dostarczeniu tlenu do miejsc docelowych, kolor krwi zmienia się na ciemnoczerwony (taką krew nazywamy żylną). Hemoglobina zbudowana jest z dwóch par podjednostek białkowych. Każda z podjednostek zawiera cząsteczkę hemu (grupa prostetyczna), w której centralnie znajduje się cząsteczka żelaza, dzięki której możliwe jest przenoszenie cząsteczki tlenu. Hem odpowiedzialny jest za czerwony kolor krwi. Dzięki czterem podjednostkom jedna cząsteczka hemoglobiny może przenieść od 1 do 4 cząsteczek tlenu.

W zależności od rodzaju podjednostek możemy wyróżnić kilka rodzajów hemoglobiny. Są to:

  • HbA (HbA1) (2α2β) – prawidłowa hemoglobina u dorosłych;
  • HbA2 (2α2δ) – prawidłowa hemoglobina u dorosłych, jej ilość to około 1,5 proc. – 3 proc. całkowitej hemoglobiny;
  • HbF (2α2γ) – hemoglobina płodowa, po urodzeniu jest zastępowana normalną hemoglobiną, ponieważ słabiej uwalnia tlen w tkankach przy wyższym ciśnieniu parcjalnym tlenu. W życiu płodowym jest bardzo ważna, ponieważ ma większe powinowactwo do tlenu niż zwykła hemoglobina HbA, odpowiedzialna jest za pobranie tlenu z krwi matki, przeniesienie go przez łożysko i uwolnienie w tkankach płodu; u dorosłych może występować w niewielkiej ilości - do 2 proc. całkowitej hemoglobiny.
6 nietypowych rzeczy, o których możesz dowiedzieć się z testu krwi
6 nietypowych rzeczy, o których możesz dowiedzieć się z testu krwi [7 zdjęć]

Wystarczy kilka kropel krwi, aby zdobyć wiele zaskakujących informacji o nas samych. Morfologia pozwala...

zobacz galerię

2. Jak interpretować wyniki hemoglobiny

Badanie poziomu hemoglobiny wykonuje się podczas morfologii. Jest to podstawowe badanie diagnostyczne większości chorób. Krew może być pobrana z opuszki palca lub z żyły łokciowej, po wcześniejszym zdezynfekowaniu miejsca pobrania.

Stężenie hemoglobiny we krwi jest zależne od wieku, płci i szeregu różnych czynników. Dawniej istniało wiele metod określenia stężenia hemoglobiny. Obecnie, zgodnie z zaleceniem Międzynarodowego Komitetu Standaryzacji w Hematologii, powszechna jest metoda cyjanomethemoglobinowa, która stosowana może być jako metoda manualna. Wzrost stężenia hemoglobiny u dorosłych, zdrowych ludzi może być w sposób przybliżony wyliczany z wartości hematokrytu. Czasami oznaczana jest hemoglobina glikowana HbA1c, pomocna w ocenie występowania cukrzycy. Badanie poziomu hemoglobiny glikowanej pozwala na stwierdzenie, czy cukrzyca jest prawidłowo leczona. Wysoki poziom hemoglobiny glikowanej oznacza, że mogą pojawić się powikłania cukrzycy.

W przypadku hemoglobiny normy ilościowe we krwi dla dorosłego człowieka wynoszą około 11,0 - 17,5 g/dl, jednak ze względu na różne metody pomiarowe każde laboratorium analityczne ustala własne normy. Samodzielnie analizując wyniki należy zachować ostrożność, gdyż fizyczne stężenie hemoglobiny u mężczyzn jest wyższe niż u kobiet.

W związku z tym, że zawartości tego białka dla różnych grup wiekowych oraz płci są inne to też dlatego ustalono odpowiednie normy.

Normy dla poziomu hemoglobiny z uwzględnieniem płci i wieku przedstawiają się w następujący sposób:

  • kobiety: 11,5 -15,5 g/dl,
  • kobiety w ciąży: 11,5-13,5 g/dl (przy czym wartości nieco poniżej normy nie są uznawane za niepokojące),
  • mężczyźni: 14-18 g/dl.

Jeśli chodzi o dzieci to normy dla poziomu hemoglobiny są troszkę bardziej zróżnicowane:

  • noworodki 20 g/dl,
  • 3 miesiąc życia 10g/dl (w tym okresie norma dla poziomu hemoglobiny jest tak niska ponieważ w organizmie niemowlęcia kończy się zapas, który został zgromadzony w łonie matki a szpik kostny nie produkuje tego białka w większej ilości),
  • 4-12 miesiąc życia 11,5-11,8 g/dl,
  • po 12 miesiącu życia 13 g/dl.

3. Za niska hemoglobina

Przyczyn niskiego poziomu hemoglobiny może być wiele. Najczęściej oznacza anemię. Wówczas w badaniach pojawia się dodatkowo niski poziom erytrocytów. Niedobór hemoglobiny może także świadczyć o białaczce. Jeśli zatem inne przyczyny są wykluczone, lekarz zleca przeprowadzenie markerów nowotworowych. Niekiedy niski poziom hemoglobiny powstaje po urazie, który spowodował znaczną utratę krwi.

Niski poziom hemoglobiny wynikający z niedokrwistości uaktywnia się w czterech stanach zaawansowania choroby. Może zatem wystąpić niedokrwistość łagodna, umiarkowana, ciężka, a także stopień zagrażający życiu. Do głównych przyczyn niskiego stanu hemoglobiny zaliczymy również niedobór witaminy B12, kwasu foliowego, żelaza. Niski stan hemoglobiny może także wystąpić w chorobach przewlekłych.

Przykładowo – w przewlekłej chorobie nerek. W nerkach wytwarzany jest hormon pobudzający szpik kostny do zwiększonej produkcji krwinek czerwonych. Bardzo często niski poziom hemoglobiny utrzymuje się, w sytuacji gdy szpik kostny zaczyna pracować nieprawidłowo. W takim przypadku dochodzi do uszkodzenia komórki macierzystej. Uniemożliwia to dalsze podziały i różnicowanie komórek. Taka choroba to inaczej mówiąc niedokrwistość aplastyczna. Do uszkodzenia szpiku może dojść na przykład, kiedy organizm jest narażony na promieniowanie jonizujące.

3.1. Przyczyny i objawy niskiej hemoglobiny

Morfologię krwi powinno się wykonywać przynajmniej raz do roku w ramach badań profilaktycznych. Pozwala to kontrolować także poziom hemoglobiny. Wskazaniami do wykonania badania są także niektóre objawy mogące wskazywać na niską hemoglobinę:

Przyczynami niskiej hemoglobiny są również między innymi:

  • nagły krwotok,
  • przewlekłe krwawienie,
  • niedobór witaminy B12,
  • niedobór kwasu foliowego,
  • niedobór żelaza,
  • choroby przewlekłe (np. infekcje bakteryjne lub choroby nowotworowe),
  • przewlekłe schorzenia nerek,
  • czynniki wrodzone,
  • stosowanie niektórych leków (np. cytostatyków).
  • promieniowanie jonizujące.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

3.2. Leczenie za niskiej hemoglobiny

Leczenie niskiego poziomu hemoglobiny uzależnione jest od przyczyny. Dlatego też leczenie dąży do usunięcia problemu głównego. Kiedy organizm pozbywa się niedokrwistości, wówczas poziom płytek i składników mineralnych wraca do normy.

Niski poziom hemoglobiny to stan występujący najczęściej w wyniku niedoborów żelaza. Ten składnik potrzebny jest po to, by regularnie i efektywnie produkować czerwone krwinki. Żelazo potrzebne jest również do prawidłowego funkcjonowania mózgu. Wytworzone enzymy bogate w żelazo biorą udział w regeneracji komórek nerwowych. Jeżeli zatem brak żelaza, pacjent charakteryzuje się gorszą sprawność intelektualną.

W przypadku niskiego poziomu hemoglobiny wywołanego przez niedobór żelaza, leczenie choroby polega na stosowaniu preparatów z żelazem. Kiedy przyczyną niskiego poziomu hemoglobiny są zbyt obfite miesiączkowanie, wówczas konieczne jest leczenie ginekologiczne (za obfite miesiączki może być odpowiedzialna endometrioza).

Rekomendowane przez naszych ekspertów

4. Za wysoka hemoglobina

Podwyższony poziom hemoglobiny może być spowodowany zwiększeniem ilości czerwonych krwinek w organizmie. Taki stan może być związany z chorobą hematologiczną, którą jest czerwienica. Do wzrostu zawartości erytrocytów we krwi może także przebywanie przez dłuższy czas na dużych wysokościach (np. w górach) - inne warunki atmosferyczne mogą sprawiać, że do zaspokojenia zapotrzebowania organizmu na tlen konieczne stanie się zwiększenie ilości czerwonych krwinek (w tym dokładnie przypadku przytoczona zmiana może być traktowana jako fizjologiczna odpowiedź organizmu na warunki, w jakich ma on okazję przebywać).

Zbyt wysoka hemoglobina może także oznaczać lekkie odwodnienie organizmu - wówczas krew staje się gesta. W takiej sytuacji wystarczy zwiększyć ilość pitej wody, można także zażywać kwas acetylosalicylowy.

5. Jak utrzymać właściwy poziom hemoglobiny

Na utrzymanie poziomu hemoglobiny w normie pośrednio sami mamy wpływ. Jako, że w swojej budowie zawiera ona żelazo to poprzez pożywienie można dbać o prawidłowy poziom hemoglobiny we krwi. Dlatego też produkty, które są bogate w żelazo na pewno będą pozytywnie oddziaływały na poziom hemoglobiny we krwi.

Należą do nich na przykład: wątróbka, chude czerwone mięso, podroby, ryby, warzywa strączkowe, pomidory, jabłka, kapusta, kasze (gryczana, jaglana), szpinak, śliwki suszone, poziomki, brokuły, morele, rodzynki, figi, daktyle, pestki dyni, pistacje, migdały, orzechy laskowe, wiórki kokosowe, słonecznik, soczewica, pieczywo z pełnego przemiału, żółtko jaj, ziarno sezamu, sałata.

Ponadto należy wspomnieć o tym, że żelazo jest łatwiej przyswajalne przez organizm w obecności witaminy C. Stąd też warto jest na przykład spożywać soki owocowe podczas jedzenia produktów bogatych w żelazo.

5.1. Naturalne sposoby na poprawę wartości hemoglobiny

Niski poziom hemoglobiny związany z anemią spowodowaną niedoborem żelaza może być poprawiony poprzez włączenie do diety produktów bogatych w żelazo. Są nimi liściaste warzywa, takie jak szpinak i liście kozieradki. Szparagi również są dobrym źródłem żelaza.

Zboża takie jak jęczmień, ryż czy kukurydza również powinny znajdować się na stole. Możesz korzystać z tych składników, aby stworzyć pyszne dania bogate w żelazo. Jeśli nie stosujesz diety wegetariańskiej lub wegańskiej, mięso i ryby to najlepsze źródło żelaza dla ciebie.

Fasola i soczewica to nie tylko dobre źródła żelaza i kwasu foliowego, które pomagają w produkcji czerwonych krwinek przenoszących hemoglobinę.

Suszone owoce takie jak brzoskwinie czy rodzynki lub migdały są dobrą przekąską, gdyż zawierają żelazo. Witamina C pomaga ciału wchłaniać żelazo z pokarmu. Niski poziom hemoglobiny w związku z niedoborem witaminy C może być poprawiony poprzez spożywanie kiwi, papai, pomarańczy, truskawek i grejpfrutów. Możesz z nich przygotować sałatkę owocową lub wieloowocowy sok. Warzywa bogate w witaminę C to brokuły, papryka, kapusta, pomidory i szpinak.

Następny artykuł: Hematokryt

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.