Trwa ładowanie...

Prostata - budowa, funkcje, przerost prostaty

Gruczoł krokowy, zwany także prostatą lub sterczem, to nieparzysty narząd o budowie mięśniowo-gruczołowej, wchodzący w skład układu męskich narządów płciowych. Rozmiary prostaty nie są imponujące - jest wielkości kasztana. Podobnie też wygląda. Gruczoł krokowy pełni w męskim organizmie ważne funkcje, jego wydzielina zawiera substancje, które stanowią materiał genetyczny dla plemników.

Zobacz film: "Rak jąder i prostaty"

spis treści

1. Co to jest prostata?

Stercze znajduje się w miednicy mniejszej, bezpośrednio pod pęcherzem moczowym, otaczając początkowy, tzw. sterczowy odcinek cewki moczowej, czyli przewód wyprowadzający mocz z pęcherza na zewnątrz. Dlatego gdy dochodzi do przerostu prostaty, na skutek mechanicznego ucisku cewki moczowej, pojawiają się problemy z oddawaniem moczu. Tylna część stercza przylega bezpośrednio do odbytnicy (dlatego możliwa jest ocena gruczołu krokowego za pomocą badania przez odbytnicę).

1.1. Budowa prostaty

Kształt prostaty jest porównywalny dokształtu kasztana jadalnego o sprężystej, gładkiej powierzchni. Prawidłowy gruczoł ma masę ok. 20 g, jego wysokość wynosi około 2,5 cm, długość ok. 3,5 cm, a szerokość ok. 4 cm. W chwili urodzenia prostata jest wielkością zbliżona do ziarna grochu, następnie stopniowo powiększa się, najszybciej w okresie dojrzewania, i w wieku około 30. lat osiąga wielkość prawidłową. Przed 50. rokiem życia następuje u większości mężczyzn stopniowe powiększanie się prostaty.

Miąższ prostaty składa się z elementów gruczołowych oraz zrębu. Część gruczołową tworzy kilkadziesiąt drobnych gruczołów, które uchodzą do cewki moczowej. Gruczoły te leżą w podścielisku (tzw. zrąb narządu) zbudowanym z włókien tkanki łącznej i mięśni gładkich. Całość otoczona jest mocną, włóknistą torebką oddzielającą stercz od sąsiednich narządów.

Prostata ma niejednorodną strukturę. W obrębie gruczołu krokowego wyróżnia się cztery strefy, które mają odmienne cechy morfologiczno-czynnościowe. Strefy te mogą podlegać odmiennym procesom patologicznym (w strefie przejściowej najczęściej rozwija się łagodny rozrost, zaś w strefie obwodowej – rak).

Rekomendowane przez naszych ekspertów

Strefa obwodowa prostaty (niecałe 75% masy stercza) składa się z luźnego zrębu i kulistych gruczołów o niewielkim rozmiarze. Przez strefę środkową prostaty (ok. 23% masy narządu) przebiegają przewody wytryskowe; strefa ta otacza z boków i od tyłu odcinek bliski cewki moczowej. Strefę przejściową (ok. 2% masy stercza) tworzą gruczoły okołocewkowe oraz elementy mięśniowe, zapewniające trzymanie moczu i zapobiegające wstecznemu wytryskowi nasienia. Strefa przednia, zwana spoidłem przednim lub przegrodą przednią, jest zbudowana wyłącznie ze zrębu włóknisto-mięśniowego, nie posiada utkania gruczołowego – jest nieistotna w patologii prostaty.

2. Funkcje prostaty

Funkcją gruczołu krokowego jest produkcja wydzieliny, która wchodzi w skład nasienia i stanowi ok. 20% jego objętości. Zawiera ona substancje, będące materiałem energetycznym dla plemników, stymulujące ich ruchliwość, odpowiedzialne za prawidłowe pH spermy i potrzebne do syntezy DNA.

3. Przyczyny chorób prostaty

Schorzenia gruczołu krokowego są zwykle wynikiem działania różnych czynników. W etiologii zapalenia prostaty kluczową rolę odgrywają bakterie, zaburzenia odporności organizmu, zaburzenia układu nerwowego oraz urazy prostaty. Należy jednak pamiętać, że w wielu przypadkach ustalenie konkretnej przyczyny stanu zapalnego jest niemożliwe. Podobnie niejasne są przyczyny powiększania się prostaty.

Lekarze przypuszczają, że przerost gruczołu krokowego może mieć związek ze zmianami poziomu tzw. hormonów płciowych, typowymi dla wieku średniego. Gruczoł krokowy jest bowiem hormonozależny. Oznacza to, że jego powstanie oraz wzrost zależy w sposób bezpośredni od męskiego hormonu płciowego czyli testosteronu.

To właśnie dlatego u kobiet nie ma prostaty. Ilość testosteronu jest zbyt mała, by pobudzić gruczoł do wzrostu. Testosteron sprawia, że prostata powstaje i może pełnić ważną funkcję przez całe życie mężczyzny. Jeśli jednak testosteron oddziałuje na nią wystarczająco długo (około 50 - 70 lat), może (nie musi) spowodować przerost prostaty. W przeroście prostaty nie byłoby nic złego, gdyby nie fakt, że przechodzi przez nią cewka moczowa.

Objawy raka prostaty
Objawy raka prostaty

Rak gruczołu krokowego to jeden z najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. Zagrożenie...

zobacz galerię

3.1. Rak prostaty

Nie do końca wiadomo również, dlaczego dochodzi do rozwoju raka prostaty. Rak prostaty to nowotwór należący do grupy tzw. gruczolakoraków (lac. adenocarcinoma). Są to nowotwory złośliwe wywodzące się z tkanek danego gruczołu. Rak prostaty jest nowotworem powoli rosnącym, dlatego w jego rozwoju nie liczy się tygodni, ale lata.

Nie zmienia to faktu, że to groźny nowotwór i trzeci co do częstości występowania u mężczyzn. Rak prostaty początkowo rozwija się w gruczole, zwykle w części obwodowej. Dlatego można go wykryć w badaniu per rectum. Jednakże z czasem daje przerzuty do kości miednicy, żeber oraz do wątroby i płuc. Dodatkowo nowotwór ten nacieka (czyli powoli wrasta i niszczy) pęcherzyki nasienne, pęcherz moczowy i inne narządy położone w miednicy. Jest groźny dla życia.

Przerost prostaty - zdjęcia
Przerost prostaty - zdjęcia

Na schemacie: od lewej – prawidłowy obraz odpływu moczu, po prawej – przerost prostaty.

zobacz galerię

4. Objawy chorób prostaty

Symptomy zapalenia gruczołu krokowego różnią się u poszczególnych pacjentów w zależności od przyczyny stanu zapalnego. Typowe objawy to: ból lub pieczenie podczas oddawania moczu, bolesne ejakulacje, ból brzucha, pachwiny lub dolnej części pleców, częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy, objawy zbliżone do grypy (gdy zapalenie ma źródło w zakażeniu bakteryjnym), silna potrzeba oddania moczu, ból lub dyskomfort penisa lub jąder, problemy z oddawaniem moczu, wstawanie w nocy w celu oddania moczu (nykturia), * ból między moszną a odbytem.

Trudności w oddawaniu moczu są charakterystyczne także dla łagodnego przerostu prostaty. Chorobie tej mogą towarzyszyć również zakażenia dróg moczowych, kamienie w pęcherzu moczowym oraz osłabienie funkcji nerek.

Największym niebezpieczeństwem jest jednak ostre zatrzymanie moczu, czyli stan, kiedy mimo pełnego pęcherza obrzęknięta i przerośnięta prostata całkowicie uniemożliwia opróżnienie go. W takiej sytuacji może dojść do ostrego zatrucia toksynami w wyniku pozanerkowej niewydolności nerek - jest to stan zagrożenia życia. Najlepiej w ogóle do niego nie dopuścić.

Objawy przerostu prostaty zwykle nasilają się z upływem czasu, jednak u niektórych mężczyzn choroba nie daje o sobie znać mimo znacznego powiększenia gruczołu krokowego. Brak objawów jest typowy także dla wczesnego stadium zaawansowania raka prostaty. Po pewnym czasie mogą pojawiać się jednak niepokojące symptomy: problemy z oddawaniem moczu, krew w spermie lub moczu, obrzęk nóg, ból kości oraz dyskomfort w obrębie miednicy.

5. Prostata a diagnostyka

W diagnostyce schorzeń gruczołu krokowego stosowane są różne testy i badania. W rozpoznaniu zapalenia prostaty wykorzystuje się informacje uzyskane za pomocą wywiadu lekarskiego, badania fizykalnego, badania krwi, badania moczu i nasienia, cystoskopii oraz badania urodynamicznego.

Z kolei w diagnozowaniu przerostu prostaty kluczowe znaczenie oprócz wywiadu lekarskiego ma badanie per rectum, badanie neurologiczne oraz badanie moczu.

Lekarz może zlecić dodatkowe testy, m.in. badanie PSA (antygenu specyficznego gruczołu krokowego - wzrost PSA powyżej 4ng/ml z dużym prawdopodobieństwem świadczy o rozwoju nowotworu, który może być na tyle mały, że nie da się go wyczuć palcem; jednakże nowotwór może się rozwinąć bez wzrostu PSA (bardzo rzadko), dlatego badanie per rectum nadal jest podstawą diagnostyki), pomiar przepływu moczu, badanie USG, biopsję prostaty, cystoskopię oraz tomografię komputerową.

6. Rozpoznanie raka prostaty

Diagnostyka raka prostaty rozpoczyna się zwykle od badania per rectum i badania PSA. Jeśli jedno z tych badań wykaże nieprawidłowości w obrębie gruczołu krokowego, zlecane jest USG oraz biopsja prostaty. Jeżeli badanie histopatologiczne potwierdzi obecność komórek rakowych, należy ustalić typ nowotworu i jego stopień zaawansowania. Gdy istnieje solidne podejrzenie nowotworu, wykonuje się badanie TRUS.

Jest to badanie ultrasonograficzne, ale w przeciwieństwie do zwykłego USG głowicy nie przykłada się do brzucha. Przystawia się ją bezpośrednio do prostaty po wprowadzeniu przez odbytnicę. Oznacza to, że badanie nie należy do najprzyjemniejszych. Jednakże, jeśli ma być wykonana biopsja, to TRUS pozwala przeprowadzić ją w sposób możliwie skuteczny i bezpieczny.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

7. Leczenie chorób prostaty

W leczeniu zapalenia gruczołu krokowego stosuje się antybiotyki (jeśli choroba ma podłoże bakteryjne), alfa-blokery, leki przeciwbólowe oraz masaż prostaty. Alfa-blokery są wykorzystywane także w leczeniu przerostu prostaty.

Schorzenie to leczy się również za pomocą innych leków (inhibitory alfa-5-reduktazy, terapia łączona, inhibitory fosfodiesterazy), minimalnie inwazyjnych zabiegów oraz operacji. Dobór terapii zależy między innymi od stopnia nasilenia objawów. Podobnie, w leczeniu raka prostaty podczas wyboru metody leczenia należy wziąć pod uwagę wiele czynników (np. tempo wzrostu guza, jego rozmiar, stan zdrowia pacjenta, skutki uboczne leczenia).

Jeśli rak został zdiagnozowany bardzo wcześnie, podjęcie natychmiastowego leczenia może być niepotrzebne. Lekarze zalecają wówczas monitorowanie guza poprzez regularne badania krwi, badania per rectum oraz biopsje. Jeżeli badania te wskazują na postęp choroby, konieczne może być zastosowanie radioterapii, chemioterapii, terapii hormonalnej lub poddanie się operacji.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.